KİŞİSEL BİR SEÇKİ / 01
Sanat veFelsefe Yavaş bakmak için bir oda. Antik taşlardan Rönesans resmine, bir resimdeki jestten bir metindeki soruya uzanan bir seçki.
Seçkiye gir ↘ Arka plan: Jacques-Louis David, Sokrates’in Ölümü, 1787 · The Met, CC0
I / FİKİR Bir eser cevap olmadan önce soru olabilir. Burada 18 eser ve 34 düşünce daha yakından bakmaya davet ediyor.
II / KARŞILAŞMA DÖRT AÇI · ARKAİK YUNANİSTAN
Taşın içindekifigür. Bu kuros, genç bir Atinalının mezarı başında duruyordu. The Met’in dört fotoğrafı arasında dolaş; geometrik ritmin bakış açınla nasıl değiştiğini izle.
Çok açılı fotoğraf incelemesi; görüntüler 3B tarama kareleri değildir.
Müze kaydı ↗ ← 01 / 04 →
SÜRÜKLE · OK TUŞLARI
IV / BAŞKA BİR BOYUT Taşın çevresinde. The Met bu üçüncü yüzyıl Roma lahdinin gerçek, döndürülebilir 3B taramasını sunuyor. Oymaları her yönden incelemek için müzenin görüntüleyicisinde aç.
Müze kaydındaki 3B modeli incele ↗ Roma zafer alayı anlatısından esinlenen temsili sahne; antik kaynak Marcus Aurelius’u adlandırmaz. Tertullianus, Savunma 33 ↗ V / STOACI BİR NOT 121–180 MS · ROMA İMPARATORU VE FİLOZOF
Marcus Aurelius Kendime Düşünceler, kamuya sunulacak bir bildiri olarak değil, kişinin kendine tuttuğu notlar olarak yazıldı. Yargılarını sınamak, başkalarına adil davranmak ve yaşamın geçiciliğini hatırlamak metindeki yinelenen alıştırmalardır. Burada düşüncesi hazır alıntılara değil, sorulara alan açıyor.
Stanford Encyclopedia kaydını oku ↗ VI / KUTSAL METİNLER
Kutsal kitaplardan. Yaşamaya dair sorular çevresinde, kendi gelenekleri içinde sunulan on dört kısa bölüm.
İncil 05 Kur’an 09
✦
İncil’den 05 ALINTI Hazineniz neredeyse, yüreğiniz de orada olacaktır. Matta 6:21 ↗ Önce kendi gözündeki merteği çıkar, o zaman kardeşinin gözündeki çöpü çıkarmak için daha iyi görürsün. Matta 7:5 ↗ İnsanların size nasıl davranmasını istiyorsanız, siz de onlara öyle davranın. Luka 6:31 ↗ İnsan bütün dünyayı kazanıp da canından olursa, bunun kendisine ne yararı olur? Markos 8:36 ↗ Gerçeği bileceksiniz ve gerçek sizi özgür kılacak. Yuhanna 8:32 ↗ ◈
Kur’an’dan 09 ALINTI Kim zerre miktarı hayır yapmışsa onu (karşılığını) görür. Zilzâl 99:7 ↗ İnsan için ancak çalıştığı vardır. Necm 53:39 ↗ Küçümseyerek surat asıp insanlardan yüz çevirme ve yeryüzünde böbürlenerek yürüme! Çünkü Allah hiçbir kibirleneni, övüngeni sevmez. Lokmân 31:18 ↗ Allah'ı unutan ve bu yüzden Allah'ın da kendilerine kendilerini unutturduğu kimseler gibi olmayın. Haşr 59:19 ↗ Andolsun, insanı biz yarattık ve nefsinin ona verdiği vesveseyi de biz biliriz. Çünkü biz ona şah damarından daha yakınız. Kâf 50:16 ↗ Andolsun zamana ki, insan gerçekten ziyan içindedir. Asr 103:1–2 ↗ Sağ elindekini at da onların yaptıklarını yalayıp yutsun; onların yaptığı sihirbaz hilesinden ibaret. Sihirbaz ise amacı ne olursa olsun başarıya ulaşamaz. Tâhâ 20:69 ↗ De ki: “Hak geldi, batıl yok oldu. Şüphesiz batıl, yok olmaya mahkûmdur.” İsrâ 17:81 ↗ De ki: “Hak gelmiştir; bâtıl ne yeni bir şey var edebilir, ne de eskiyi geri getirebilir.” Sebe’ 34:49 ↗ İlk seçki site sahibinden geldi; yeni bölümler bağlantılı ayeti izler veya kısa editoryal aktarımdır. İngilizce metinler editoryal çeviridir.
VII / DEVRİM VE SINIRLARI
Maximilien Robespierre. Tanıtım ve konuşmalarından altı bölüm arasında dolaşmak için sayfaları çevir.
1792 1794
AÇILIŞ SAYFASI / 01 Devrimin dili Maximilien Robespierre (1758–1794), hukukçu ve Fransız Devrimi’nin önde gelen siyasal figürlerinden biriydi. Halk egemenliği ve eşitlik savunusu, devrimci hükümetin Terör dönemindeki şiddetiyle birlikte okunmalı. Sonraki sayfalarda 1792–1794 konuşmalarından seçilmiş altı kısa bölüm yer alıyor.
Fransa Ulusal Meclisi biyografisi ↗ Temsili illüstrasyon · tarihî portre değildir 10 MAYIS 1793 / 02 İnsan mutluluk ve özgürlük için doğmuştur; oysa her yerde köle ve mutsuzdur! Anayasa üzerine konuşma ↗ 5 ŞUBAT 1794 / 03 Devrim hükümeti, tiranlığa karşı özgürlüğün despotizmidir. Siyasal ahlakın ilkeleri ↗ 5 ŞUBAT 1794 / 04 Barış zamanında halk yönetiminin itici gücü erdemse, devrim sırasında hem erdem hem terördür. Erdem olmadan terör felaket getirir; terör olmadan erdem güçsüz kalır. Siyasal ahlakın ilkeleri ↗ 5 ŞUBAT 1794 / 05 Ulaşmak istediğimiz amaç nedir? Özgürlük ve eşitliğin barış içinde yaşanması; yasaları mermerlere değil, insanların kalplerine kazınmış olan ebedî adaletin egemenliği. Siyasal ahlakın ilkeleri ↗ 2 ARALIK 1792 / 06 İlk toplumsal yasa, toplumun bütün üyelerine var olabilmeleri için gerekli araçları güvence altına alan yasadır. Geçim ve gıda üzerine konuşma ↗ 10 MAYIS 1793 / 07 Halkın iyi, temsilcilerinin ise yozlaşabilir olduğunu kabul edin. Anayasa üzerine konuşma ↗ ← 01 / 07 →
Türkçe seçki, konuşmaların kısa çevirileridir; İngilizce karşılıklar editoryal çeviridir. Bağlantılar Fransız Meclisi kayıtlarına yönelir.
VIII / ESERLER ARASINDA SÖZLER
Akan düşünceler. ← 01 / 34 → Ⅱ
01 / Sokrates Sorgulanmamış bir yaşam, insan için yaşanmaya değmez. Platon, Sokrates’in Savunması 38a ↗ 02 / Galeri notu Bir günün tamamını yönetemezsin; ilk dikkatini nereye verdiğini seçebilirsin. Özgün galeri düşüncesi 03 / Epiktetos İnsanları olaylar değil, olaylar hakkındaki yargıları sarsar. El Kitabı 5 ↗ 04 / Galeri notu Gecikme bazen kayıp değildir; acele etmeden bakmak için açılmış bir aralıktır. Özgün galeri düşüncesi 05 / Aristoteles Bir görüntüye bakmak, öğrenmenin ve anlam çıkarmanın da yoludur. Poetika 1448b · serbest aktarım ↗ 06 / Galeri notu Kontrol edemediğin şeyi adlandır; sonra elinde kalan küçük eylemi bul. Özgün galeri düşüncesi 07 / Albert Camus Başkaldırıyorum, öyleyse varız. Başkaldıran İnsan · 1951 · seçilmiş çeviri ↗ 08 / Galeri notu Sakinlik, hiçbir şey hissetmemek değil; hissettiğine hemen teslim olmamaktır. Özgün galeri düşüncesi 09 / Marcus Aurelius Kendine çekilmek için uzak bir yere ihtiyacın yok; zihnine dönebilirsin. Kendime Düşünceler 4.3 · serbest aktarım ↗ 10 / Galeri notu İyi bir karar, sonucu garanti etmez; ama karakterini görünür kılar. Özgün galeri düşüncesi 11 / Marcus Aurelius Ömrün sonsuzmuş gibi davranma; elindeyken iyi ol. Kendime Düşünceler 4.17 · serbest aktarım ↗ 12 / Galeri notu Her düşünceye inanmak zorunda değilsin; bazıları yalnızca gelip geçer. Özgün galeri düşüncesi 13 / Albert Camus Geleceğe karşı gerçek cömertlik, her şeyini bugüne vermektir. Başkaldıran İnsan · 1951 · seçilmiş çeviri ↗ 14 / Galeri notu Bugün söylenmesi gereken nazik sözü yarının belirsizliğine bırakma. Özgün galeri düşüncesi 15 / Marcus Aurelius Bir engel, yaklaşımını değiştirdiğinde eyleminin malzemesine dönüşebilir. Kendime Düşünceler 5.20 · serbest aktarım ↗ 16 / Galeri notu Dikkat, zamanın görünmeyen biçimidir; verdiğin yerde hayat büyür. Özgün galeri düşüncesi 17 / Marcus Aurelius İyinin kaynağını içinde ara; aramaya devam ettikçe yeniden bulursun. Kendime Düşünceler 7.59 · serbest aktarım ↗ 18 / Galeri notu Bir esere ikinci kez bakmak, aynı yere dönmek değil; başka biri olarak bakmaktır. Özgün galeri düşüncesi 19 / Albert Camus Hayır, insan kendini dizginlemeyi bilir. İnsan olmak budur. İlk Adam · Cormery karakteri · seçilmiş çeviri ↗ 20 / Galeri notu Kusursuz bir an beklerken yaşanabilir anları kaçırma. Özgün galeri düşüncesi 21 / Epiktetos Kendi yargıların ve eylemlerin sana bağlıdır; ünün ve başkalarının seçimi değil. El Kitabı 1 · serbest aktarım ↗ 22 / Galeri notu Öfkenin ilk cümlesi genellikle son sözün olmak zorunda değildir. Özgün galeri düşüncesi 23 / Epiktetos Olayları dileğine göre zorlamak yerine, olanı karşılamayı öğren. El Kitabı 8 · serbest aktarım ↗ 24 / Galeri notu Kendini düzeltmek, geçmişteki kendini küçümsemeyi gerektirmez. Özgün galeri düşüncesi 25 / Albert Camus Bir şeyi yanlış adlandırmak, bu dünyanın mutsuzluğuna katkıda bulunmaktır. Sur une philosophie de l’expression · 1944 · seçilmiş çeviri ↗ 26 / Galeri notu Bir başkasını anlamaya çalışmak da bir tür cesarettir. Özgün galeri düşüncesi 27 / Epiktetos Sana verilen rolü seçmeyebilirsin; onu iyi oynamak senin işindir. El Kitabı 17 · serbest aktarım ↗ 28 / Galeri notu Az olanın değerini görmek, daha fazlasını istemeyi yasaklamaz. Özgün galeri düşüncesi 29 / Seneca Çoğu korku, olay gerçekleşmeden zihnimizde büyür. Lucilius’a Ahlak Mektupları 13.4 · serbest aktarım ↗ 30 / Galeri notu Günün ağırlığını bazen tek bir dürüst konuşma hafifletir. Özgün galeri düşüncesi 31 / Albert Camus Her kuşak, kuşkusuz, kendisini dünyayı yeniden kurmakla görevli hisseder. Benim kuşağım ise onu yeniden kuramayacağını biliyor. Nobel kabul konuşması · 10 Aralık 1957 · seçilmiş çeviri ↗ 32 / Seneca Statüsü ne olursa olsun, karşındakini önce insan olarak gör. Lucilius’a Ahlak Mektupları 47.1 · serbest aktarım ↗ 33 / Aristoteles Erdem, yalnızca bilmekle değil, tekrar edilen davranışlarla gelişir. Nikomakhos’a Etik 2.1 · serbest aktarım ↗ 34 / Kişisel seçki Fısıldanan her vesvese, nefsin gölgelediğini taşır. Kullanıcının seçtiği söz Sokrates ve Epiktetos kartları kaynaklı kısa çevirilerle başlar; diğer antik filozof kartları serbest aktarımdır. Camus’den seçilmiş beş kısa bölüm editoryal çeviriyle akışa dağıtılmıştır; İlk Adam’daki söz roman kişisine aittir. “Galeri notu” kartları özgün metindir. Her 20 saniyede bir sağdan yeni kart gelir; daha hızlı ilerlemek için okları kullanabilirsin. Bölümün kendi düğmesi akışı durdurur. Azaltılmış hareket tercihinde akış durarak başlar ve buradan açılabilir.
− 100% +
× Antik dünya / yak. 590–580 MÖ
Mermer kuros Attika, sanatçısı bilinmiyor · Naksos mermeri
Eser Sol ayağı önde, kolları yanda duran bu genç figürü bir Atinalının mezarını işaretliyordu. Met, duruşunun Mısır heykel geleneğiyle ilişkisini vurgular.
Yakından bak Bedene bakarken doğal görünümden çok ritmi düşün: saç, omuzlar ve dizler hangi çizgilerle tekrar ediyor?
Müze kaydını gör ↗ The Metropolitan Museum of Art · Kamu malı / CC0
− 100% +
× Antik dünya / yak. 510 MÖ
Akhilleus ve Aias’lı su testisi Leagros Grubu’na atfediliyor · Siyah figürlü pişmiş toprak
Eser İki Troya kahramanı oyun oynarken aralarında Athena belirir. The Met, bu düzenin Exekias’ın daha eski bir kompozisyonunu yeniden yorumladığını açıklar.
Yakından bak Oyuna odaklanmış iki figürle araya giren Athena arasındaki gerilim nerede başlıyor?
Müze kaydını gör ↗ The Metropolitan Museum of Art · Kamu malı / CC0
− 100% +
× Antik dünya / MÖ 2. yüzyıl
Bir tanrıçanın mermer başı Yunan, sanatçısı bilinmiyor · Mermer
Eser Met, oval yüzü ve karmaşık saç düzenini Pergamon’daki Zeus Sunağı çevresindeki tanrıça ve kişileştirme imgeleriyle ilişkilendirir.
Yakından bak Yüzün eksik ve aşınmış kısımları, bakışını biçimden duyguya nasıl kaydırıyor?
Müze kaydını gör ↗ The Metropolitan Museum of Art · Kamu malı / CC0
− 100% +
× Antik dünya / MS 3. yüzyıl
Aslanlı mermer lahit Roma, sanatçısı bilinmiyor · Mermer
Eser Üçüncü yüzyıla tarihlenen lahitte aslanların antilopları alt ettiği sahneler işlenmiştir. Müzenin kaydında eserin döndürülebilen gerçek 3B modeli de bulunur.
Yakından bak Taşın ağırlığı ile yüzeydeki hareket aynı eserde nasıl buluşuyor?
Müze kaydını gör ↗ The Metropolitan Museum of Art · Kamu malı / CC0
− 100% +
× Rönesans / 1480–85
Meryem ve Çocuk için kompozisyon çalışmaları Leonardo da Vinci · Kâğıt üzerine metal uç ve mürekkep
Eser Leonardo aynı sahneyi kâğıt üzerinde tekrar tekrar kurar. Sağ alttaki geometrik çizimler, bakış açısı ve perspektif üzerine arayışını gösterir.
Yakından bak Bir sonuca değil, düşüncenin kâğıt üzerinde yön değiştirmesine bak.
Müze kaydını gör ↗ The Metropolitan Museum of Art · Kamu malı / CC0
− 100% +
× Rönesans / yak. 1500
Aziz Zenobius’un Üç Mucizesi Sandro Botticelli · Ahşap üzerine tempera
Eser Botticelli, Floransalı azizin üç mucizesini tek ve uzun şehir manzarasına yerleştirir. Müze, sanatçının bu dönem anlatımındaki aciliyet duygusuna dikkat çeker.
Yakından bak Tek resimde üç zamanı nasıl ayırt ediyorsun; gözün önce hangi olaya gidiyor?
Müze kaydını gör ↗ The Metropolitan Museum of Art · Kamu malı / CC0
− 100% +
× Rönesans / yak. 1504
Azizlerle Tahtta Meryem ve Çocuk Raffaello · Ahşap üzerine yağlıboya ve altın
Eser Perugia’daki Sant’Antonio Fransisken manastırı için yapılan altar panosu, geleneksel ikonografiyi Raffaello’nun Floransa’da öğrendiği daha hacimli figür anlayışıyla birleştirir.
Yakından bak Üstteki altın ışık ile alttaki figürlerin hacmi arasında gözün nasıl gidip geliyor?
Müze kaydını gör ↗ The Metropolitan Museum of Art · Kamu malı / CC0
− 100% +
× Rönesans / 1565
Hasatçılar Pieter Bruegel · Meşe panel üzerine yağlıboya
Eser Mevsimlerin döngüsünü anlatan bir dizinin parçası. Bruegel, çalışan, yemek yiyen ve dinlenen insanları geniş bir doğa görünümünün içine yerleştirir.
Yakından bak Aynı anda kaç farklı zaman yaşanıyor: emek, dinlenme, yolculuk ve mevsim?
Müze kaydını gör ↗ The Metropolitan Museum of Art · Kamu malı / CC0
− 100% +
× Rönesans / 1550’ler
Venüs ve Adonis Tiziano · Tuval üzerine yağlıboya
Eser Ovidius’un anlattığı öyküde Venüs, Adonis’i av için yola çıkmaktan alıkoymaya çalışır. Müze, sahnenin duyusal canlılığı ile yaklaşan felaket arasındaki karşıtlığı vurgular.
Yakından bak Figürlerin birbirine ters yönlü hareketi, ayrılma anını nasıl anlatıyor?
Müze kaydını gör ↗ The Metropolitan Museum of Art · Kamu malı / CC0
− 100% +
× Barok / 1597
Müzisyenler Caravaggio · Tuval üzerine yağlıboya
Eser Met, resimdeki gençlerin bir performanstan çok hazırlık ânında olduğunu belirtir. Soldaki kanatlı figür Cupid’dir; müzik sahnesi aynı zamanda bir alegoridir.
Yakından bak Müziği duymadan, hazırlığın sesini hayal edebilir misin?
Müze kaydını gör ↗ The Metropolitan Museum of Art · Kamu malı / CC0
− 100% +
× Barok / 1653
Homeros Büstüyle Aristoteles Rembrandt · Tuval üzerine yağlıboya
Eser Aristoteles elini Homeros’un büstüne koyar; boynunda eski öğrencisi Büyük İskender’in tasvir edildiği madalyon vardır. Müze, sahneyi dünyevi başarı ile kalıcı değerler arasında bir düşünüş olarak yorumlar.
Yakından bak Bir el geçmişe dokunurken bakış nereye yöneliyor?
Müze kaydını gör ↗ The Metropolitan Museum of Art · Kamu malı / CC0
− 100% +
× Düşünce / 1787
Sokrates’in Ölümü Jacques-Louis David · Tuval üzerine yağlıboya
Eser David, Platon’un Phaidon diyaloğundan esinlenerek Sokrates’i, öğrencileri üzülürken ruhun ölümsüzlüğü üzerine konuştuğu son ânında gösterir.
Yakından bak Resimdeki sakin merkez ile çevresindeki keder arasındaki karşıtlık ne anlatıyor?
Müze kaydını gör ↗ The Metropolitan Museum of Art · Kamu malı / CC0
− 100% +
× Rönesans / 1495–1498
Son Akşam Yemeği Leonardo da Vinci · Duvar üzerine kuru teknik
Eser Milano’daki Santa Maria delle Grazie manastırının yemekhanesi için yapılan resimde Leonardo, İsa’nın sözlerine havarilerin farklı tepkilerini jestlerle kurar.
Yakından bak Merkezdeki sakin figürle çevresindeki hareket arasında gözün hangi yoldan ilerliyor?
Müze kaydını gör ↗ Wikimedia Commons · kamu malı görsel ↗
− 100% +
× Rönesans / yak. 1503–1519
Mona Lisa Leonardo da Vinci · Kavak panel üzerine yağlıboya
Eser Louvre’un Lisa Gherardini olarak tanımladığı figürde yüzün ve çevrenin sınırları yumuşak geçişlerle birbirine yaklaşır.
Yakından bak Gözünü yalnızca gülümsemeye değil, yüzle manzara arasındaki geçişe de götür.
Müze kaydını gör ↗ Wikimedia Commons · kamu malı görsel ↗
− 100% +
× Rönesans / yak. 1485
Venüs’ün Doğuşu Sandro Botticelli · Tuval üzerine tempera
Eser Uffizi’nin anlattığı sahnede Venüs, denizden bir kabuk üzerinde Kıbrıs kıyılarına gelir; rüzgâr figürleriyle onu karşılayan kişi hareketin iki yönünü kurar.
Yakından bak Saç, kumaş ve dalgalar aynı rüzgârı mı izliyor?
Müze kaydını gör ↗ Wikimedia Commons · kamu malı görsel ↗
− 100% +
× Rönesans / yak. 1480
İlkbahar Sandro Botticelli · Ahşap üzerine tempera
Eser Botticelli dokuz figürü çiçekli bir bahçede buluşturur. Uffizi, resmin anlamı üzerine çok sayıda yorum bulunduğunu belirtir.
Yakından bak Figürleri soldan sağa izlediğinde tek bir öykü mü, yan yana gelen sahneler mi görüyorsun?
Müze kaydını gör ↗ Wikimedia Commons · kamu malı görsel ↗
− 100% +
× Rönesans / 1509–1511
Atina Okulu Raffaello · Fresk
Eser Vatikan’daki freskin merkezinde Platon yukarıyı, Aristoteles yeryüzünü işaret eder. Farklı düşünürler tek bir mimari mekânda buluşur.
Yakından bak İki merkez figürün ellerini izleyince düşüncenin yönü nasıl değişiyor?
Müze kaydını gör ↗ Wikimedia Commons · CC0 fotoğraf ↗
− 100% +
× Rönesans / yak. 1511
Âdem’in Yaratılışı Michelangelo · Fresk
Eser Sistine Şapeli tavanındaki sahnede iki el neredeyse dokunur. Vatikan Müzeleri, bu aralıktaki gerilimi yaşama nefesinin aktarımıyla ilişkilendirir.
Yakından bak Eller gerçekten birleşseydi görüntünün gücü değişir miydi?
Müze kaydını gör ↗ Wikimedia Commons · kamu malı görsel ↗